Mualliflik huquqi va litsenziya siyosati
«O‘zbekiston arxeologiyasi» jurnalida nashr etilgan maqolalar mualliflari taqdim etgan ilmiy asarlariga bo‘lgan mualliflik huquqi va shaxsiy nomulkiy huquqlarini o‘zlarida saqlab qoladilar.
Qo‘lyozmani tahririyatga yuborish orqali muallif yoki mualliflar jamoasi:
- maqola original ilmiy tadqiqot ekanini;
- maqola ilgari to‘liq shaklda nashr etilmaganini;
- qo‘lyozma ayni vaqtda boshqa nashrda ko‘rib chiqilmayotganini;
- maqolada foydalanilgan barcha manbalar belgilangan tartibda ko‘rsatilganini;
- uchinchi shaxslarga tegishli materiallardan foydalanish uchun zarur ruxsatlar olinganini;
- jurnalning tahririy siyosati, ilmiy etika talablari, iqtibos keltirish qoidalari va akademik halollik me’yorlariga rioya etilganini
tasdiqlaydi.
Mualliflarning mazkur talablarga roziligi qo‘lyozmaning yakuniy varianti bilan birga tahririyatga «Mualliflik majburiyati»ni taqdim etish orqali rasmiylashtiriladi. Hammualliflikdagi maqolalarda barcha mualliflar qo‘lyozmaning mazmuni va nashr etilishiga rozilik bildirishi kerak.
Maqola nashrga ma’qullangach, muallif va jurnal tahririyati o‘rtasida Litsenziya shartnomasi tuziladi. Mazkur shartnomaga muvofiq, muallif jurnalga maqolani birinchi bo‘lib nashr etish hamda nashr etilgan materialni Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International — CC BY-NC-ND 4.0 xalqaro litsenziyasi shartlari asosida ommaga taqdim etish uchun oddiy, ya’ni noeksklyuziv huquq beradi.
Noeksklyuziv litsenziya mualliflik huquqining jurnalga to‘liq o‘tishini anglatmaydi. Muallif maqola nashr etilgandan keyin o‘z asariga bo‘lgan huquqlarini saqlab qoladi va undan quyidagi maqsadlarda foydalanishi mumkin:
- maqola materiallaridan keyingi ilmiy-tadqiqot, o‘qituvchilik va ta’lim faoliyatida foydalanish;
- maqola matni yoki uning ayrim qismlarini dissertatsiya, monografiya, o‘quv qo‘llanma yoki ilmiy ishlar to‘plamiga kiritish;
- maqolaning nashr etilgan versiyasini institutsional yoki mavzuli repozitoriylarda joylashtirish;
- materialni shaxsiy sahifalarda, ilmiy muassasalarning rasmiy saytlarida va notijorat akademik platformalarda joylashtirish;
- maqolani notijorat asosda tarqatish bo‘yicha boshqa kelishuvlar tuzish;
- huquq egasi sifatida maqolani tarjima qilish, qayta ishlash yoki boshqa ilmiy asarlar tarkibida undan foydalanish.
Muallif maqolaning tarjima qilingan, qisqartirilgan, to‘ldirilgan yoki qayta ishlangan versiyasini alohida e’lon qilganda, ushbu material dastlab jurnalda chop etilganini ko‘rsatishi, kiritilgan o‘zgartirishlarni aniq belgilashi va qayta ishlangan versiyani jurnal tomonidan nashr etilgan asl nusxa sifatida taqdim etmasligi kerak.
Maqoladan muallif tomonidan har qanday keyingi foydalanishda «O‘zbekiston arxeologiyasi» jurnalidagi dastlabki nashrning bibliografik tavsifi, jumladan maqola nomi, jurnal nomi, nashr soni va yili, sahifalari hamda mavjud bo‘lsa DOI raqamli identifikatori ko‘rsatilishi lozim.
Materiallarni tarqatish shartlari
Alohida ko‘rsatma mavjud bo‘lmagan taqdirda, «O‘zbekiston arxeologiyasi» jurnalida nashr etilgan maqolalar va boshqa materiallar Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International — CC BY-NC-ND 4.0 xalqaro litsenziyasi shartlari asosida tarqatiladi.
Litsenziyaning to‘liq shartlari quyidagi manzilda keltirilgan:
https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/
Mazkur litsenziya foydalanuvchilarga quyidagilarni amalga oshirishga ruxsat beradi:
- nashr etilgan materiallarni bepul o‘qish va yuklab olish;
- materiallardan to‘liq yoki qisman nusxa ko‘chirish;
- materiallarni elektron yoki bosma shaklda saqlash;
- materiallarning o‘zgartirilmagan nusxalarini istalgan vosita va formatda notijorat maqsadlarda tarqatish;
- materiallarning o‘zgartirilmagan nusxalarini institutsional va mavzuli repozitoriylarda joylashtirish;
- materiallarni shaxsiy sahifalar, ilmiy muassasalarning rasmiy saytlari va notijorat akademik platformalarda joylashtirish;
- materiallardan notijorat ilmiy, tadqiqot va ta’lim faoliyatida foydalanish;
- material mazmuniga ta’sir qilmaydigan zarur texnik format o‘zgartirishlarini amalga oshirish.
Materialni boshqa fayl formatiga o‘tkazish, masalan, elektron shakldan bosma shaklga yoki bir elektron formatdan boshqasiga o‘tkazish, agar uning mazmuni, tuzilishi va mohiyati o‘zgartirilmasa, hosila material yaratish deb hisoblanmaydi.
Mualliflikni ko‘rsatish talablari
Materialdan foydalanish va uni tarqatishda foydalanuvchi qo‘llanilgan vosita, format va sharoitga nisbatan oqilona tarzda quyidagi ma’lumotlarni ko‘rsatishi kerak:
- muallif yoki mualliflarning ismi;
- maqola yoki materialning nomi;
- «O‘zbekiston arxeologiyasi» jurnalidagi dastlabki nashrga havola;
- jurnal soni, nashr yili va sahifalari;
- mavjud bo‘lsa DOI yoki boshqa doimiy raqamli identifikator;
- material CC BY-NC-ND 4.0 litsenziyasi asosida tarqatilayotgani haqidagi ma’lumot;
- litsenziyaning matni yoki uning internet manziliga havola.
Material bilan birga taqdim etilgan mualliflik huquqi, litsenziya va javobgarlikni cheklash haqidagi mavjud belgilar saqlanishi lozim.
Materialdan foydalanish usuli muallif, jurnal yoki tahririyat foydalanuvchini, uning faoliyatini yoxud materialdan foydalanish shaklini rasman qo‘llab-quvvatlayotgani haqida noto‘g‘ri tasavvur hosil qilmasligi kerak.
O‘zgartirilgan materiallarni tarqatishni taqiqlash
CC BY-NC-ND 4.0 litsenziyasi materialni shaxsiy va notijorat maqsadlarda qayta ishlashga to‘sqinlik qilmaydi, biroq litsenziya asosida o‘zgartirilgan materialni ommaga tarqatish, nashr etish yoki internetga joylashtirishga ruxsat bermaydi.
Huquq egasining alohida yozma ruxsatisiz quyidagi materiallarni ommaga tarqatish mumkin emas:
- maqolaning tarjima qilingan versiyasi;
- maqolaning qisqartirilgan yoki mazmunan tahrir qilingan versiyasi;
- moslashtirilgan yoki qayta ishlangan material;
- maqola asosida yaratilgan hosila asar;
- matni, jadvallari, chizmalari, xaritalari, fotosuratlari yoki boshqa tarkibiy qismlari mazmunan o‘zgartirilgan versiya;
- maqolaning boshqa materiallar bilan birlashtirilib, yangi mustaqil hosila asar sifatida tayyorlangan versiyasi.
Tarjima, qisqartirish, moslashtirish, tahrir qilish yoki boshqa shaklda qayta ishlash natijasida yaratilgan materialni ommaga tarqatish uchun mualliflik huquqi egasining oldindan yozma ruxsati olinishi kerak.
Mazkur cheklov amaldagi qonunchilikda nazarda tutilgan iqtibos keltirish, ilmiy tanqid, sharhlash va mualliflik huquqiga doir boshqa istisno yoki cheklovlarga ta’sir qilmaydi. Qonun doirasida maqoladan iqtibos keltirilganda muallif va dastlabki nashr manbasi belgilangan tartibda ko‘rsatilishi shart.
Tijorat maqsadlarida foydalanish
CC BY-NC-ND 4.0 litsenziyasi nashr etilgan materiallardan huquq egasining alohida ruxsatisiz tijorat maqsadlarida foydalanishga yo‘l qo‘ymaydi.
Tijorat maqsadlarida foydalanish deganda, asosan, tijorat foydasi olish yoki pul shaklidagi haq evaziga amalga oshiriladigan foydalanish tushuniladi.
Materialdan tijorat maqsadlarida foydalanish, shuningdek, uning tarjima qilingan, moslashtirilgan yoki boshqa shaklda qayta ishlangan versiyasini ommaga tarqatish uchun ruxsat olish maqsadida manfaatdor shaxs:
- bevosita mualliflik huquqi egasiga; yoki
- tegishli vakolatga ega bo‘lgan taqdirda jurnal tahririyatiga
rasmiy so‘rov yuborishi kerak.
Agar jurnal tahririyati bunday ruxsatni berish vakolatiga ega bo‘lmasa, so‘rov mualliflik huquqi egasiga yuboriladi. Alohida ruxsatning shartlari CC BY-NC-ND 4.0 litsenziyasidan mustaqil ravishda yozma kelishuv bilan belgilanadi.
Uchinchi shaxslarga tegishli materiallar
Maqola tarkibiga kiritilgan ayrim fotosuratlar, chizmalar, xaritalar, jadvallar, arxiv hujjatlari yoki boshqa materiallar uchinchi shaxslarga tegishli bo‘lishi va CC BY-NC-ND 4.0 litsenziyasi doirasiga kirmasligi mumkin.
Bunday materiallar alohida mualliflik yoki litsenziya belgisi bilan ko‘rsatilishi kerak. Ulardan foydalanish tegishli huquq egasining shartlari yoki amaldagi qonunchilikda nazarda tutilgan istisnolar asosida amalga oshiriladi. Uchinchi shaxs materialidan foydalanish uchun zarur ruxsatni olish majburiyati, agar boshqa tartib belgilanmagan bo‘lsa, undan foydalanayotgan shaxs zimmasiga yuklanadi.
Litsenziyaning amal qilishi
Material CC BY-NC-ND 4.0 litsenziyasi asosida qonuniy ravishda e’lon qilingach, litsenziya shartlariga rioya qilayotgan foydalanuvchilarga berilgan huquqlar qaytarib olinmaydi.
Jurnal yoki muallif kelgusida materialni tarqatishni to‘xtatishi yoxud uni boshqa shartlarda ham taklif qilishi mumkin. Biroq bu holat avval CC BY-NC-ND 4.0 litsenziyasi asosida olingan nusxalardan litsenziya shartlariga muvofiq foydalanish huquqini bekor qilmaydi.
Litsenziya shartlarini buzgan foydalanuvchining litsenziya asosidagi huquqlari litsenziyada belgilangan tartibda avtomatik ravishda tugatilishi mumkin.
Jurnal tahririyati mualliflik huquqi, tegishli iqtibos keltirish qoidalari va CC BY-NC-ND 4.0 litsenziyasi talablariga rioya etilgan taqdirda, nashr etilgan materiallarning o‘zgartirilmagan nusxalaridan qonuniy notijorat foydalanishni cheklamaydi.
Litsenziya belgisi:
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
Qisqartmasi: CC BY-NC-ND 4.0 rus va ingliz tilarida