SOPOLLI MADANIYATI JARQO‘TON 4 Vt QABRISTONI - O RGAMSHLAR NATIJALARI
Referat
Keyingi o‘n yilliklarda arxeologiya fani 0 ‘zbekistonning bronza davrining ilgari noma’lum bo‘lgan ko‘plab
sahifalarini ochib berdi. Ulaming aksariyati u yoki bu tarzda proto-Baqtriyaning qadimgi dehqonchilik Sopolli
madaniyati bilan bog‘liq. 0 ‘zining shakllanishi va rivojlanishi bilan protoshahar shakllarini namoyish etib, u
ma‘naviy merosga juda boy bo‘lib chiqdi. Maqolada Jarqo‘ton 4Vj qabristoni haqida so‘z boradi. Stratigrafiya
va planigrafiya ma‘lumotlari ketma-ket 4 ta kompleksni belgilash imkonini beradi - Jarqo‘ton, Ko‘zali,
Mo‘lali va Bo‘ston. Statistik-kombinativ tadqiqot usuli asosida biz 22 ta ob‘ektni o‘rganib chiqdik, ulardan
17 tasi to‘g‘ridan-to‘g‘ri dafn etilganlar, qolganlari esa marosim va ramziy maqsadlaridagi majmualar sifatida
belgilangan. Qazish ishlarining umumiy rejasida grafik tarzda belgilangan dafnlar nafaqat umumiy vizual
tasvimi beradi, balki bosqichni yoritishga, ob‘ektning maqsadini belgilashda yordam beradi va agar ikkinchisi
qabr bo‘lsa, uni aniqlashtiradi. Dafii marosimlarini tahlil qilish ingumatsiyaning 2 variantini - murdani qo‘yish
va ikkilamchi dafii qilishni ajratishga imkon berdi. Biz dafn marosimi bilan bog‘liq bo‘lmagan 5 ta ob‘ektni
aniqladik, bu ulami ramziy dafh-marosimlari deb tasniflash imkonini berdi. Ayrim qabrlarda aniqlangan ashyolar
majmuasi, dafii marosimi tafsilotlari miloddan awalgi II ming yillikning ikkinchi yarmida Yevroosiyoning cho‘l
qismidagi cho‘pon qabilalari bilan qadimgi dehqonlar o‘rtasidagi etnik-madaniy aloqalardan dalolat beradi. Shu
munosabat bilan taqdim etilgan materialning axborot qiymati ortib, Sopolli madaniyati aholisining mifologik va
dafii marosimlari udumlari haqidagi mavjud ma‘lumotlami to‘ldirish imkonini beradi.
Mualliflar haqida
Adabiyotlar ro'yxati
ИСПОЛЬЗОВАННАЯ ЛИТЕРАТУРА:
Аванесова Н. А. Отчет об итогах археологической практики студентов 1»Б» курса исторического факультета СамГУ им. А. Навои за период с 10.05 по 25.05.86 г. / Фонды Археологического музея СамГУ им. Ш. Рашидова. Ф. IX. О. IX. Д. 1.
Аванесова Н. А. Отчет об итогах археологической практики студентов I «Б» курса исторического факультета СамГУ им. А. Навои за период с 10.05 по 31.05.87 г. / Фонды Археологического музея СамГУ им. Ш. Рашидова. Ф. IX. О. X. Д. 1.
Аванесова H. А. Эпоха бронзы Средней Азии. Учебное пособие. Часть I, СамГУ. Самарканд: СамГУ, 1989. 119 с.
Аванесова Н. А. Результаты исследований могильника эпохи бронзы Джаркутан - 4Bj // Вопросы археологии, древней истории и этнографии. Самарканд: СамГУ, 1991. С. 67-77.
Аванесова Н. А. Предметное письмо доисторической Бактрии // Transoxsina history and culture. Материал международной научной конференции, посвященной академику Э.В. Ртвеладзе. Ташкент: Р. Элинина, 2004. С. 16-24
Аванесова Н. А. Бустон VI - некрополь огнепоклонников доурбанистической Бактрии. Самарканд: МИЦАИ, 2013. 640 с.
Аскаров А. А. Сапалитепа, Ташкент: Фан, 1973. 172 с.
Аскаров А. А. Древнеземледельческая культура эпохи бронзы юга Узбекистана. Ташкент: Фан, 1977. 232 с.
Аскаров А. История происхождения узбекского народа. Ташкент: Узбекистан, 2018. 664 с.
Аскаров А. А., Абдуллаев Б. Н. Джаркутан. Ташкент: Фан, 1983. 120 с.
Ионесов В. И. Становление и развитие раннеклассовых отношений в оседлоземледельческом обществе Северной Бактрии (по материалам погребальных комплексов II тыс. до н. э. Южного Узбекистана) // Дисс... канд. ист. наук Самарканд, 1990. 200 с.
Кузьмина Е. Е. К вопросу о формировании культуры Северной Бактрии («Бактрийский мираж» и археологическая действительность) // Вестник древней истории. № 1 (119) Москва: Наука, 1972. С .131-146.
Мандельштам А. М. Памятники эпохи бронзы в Южном Таджикистане // Материалы и исследования по археологии СССР. № 145. Ленинград: Наука, 1968. 184 с.
Рузанов В. Д. Металлообработка на юге средней Азии в эпоху бронзы. Самарканд: Институт археологии АН РУз, 2013. 348 с.
Von Kai Kaniuth. Metallobjekte der bronzezeit aus Nordbaktrien // Archaologie in Iran und Turan. Band 6. Eurasien-Abteilung des Deutschen Archaologischen Instituts. Mainz: VERLAG PHILIPP VON ZABERN, 2006. 259 p.
REFERENCES:
Avanesova N. A. Otchet ob itogakh arkheologicheskoj praktiki studentov I»B» kursa istoricheskogo fakul ’teta SamGU im. A. Navoi za period s 10.05 po 25.05.86 g. (Report on the results o f the archaeological practice of students of the 1st «В» course o f the Faculty o f History of the SamGU. A. Navoi for the period from 10.05 to 25.05.86). In Fondy Arkheologicheskogo muzeya SamGU im. Sh. Rashidova. Fund IX.
Inventory IX. File 1. (In Russian).
Avanesova N. A. Otchet ob itogakh arkheologicheskoj praktiki studentov I «В» kursa istoricheskogo fakul’teta SamGU im. A. Navoi zaperiod s 10.05 po 31.05.87 g. (Report on the results o f the archaeological practice of students of the 1st «В» course o f the Faculty o f History of the SamGU. A. Navoi for the period from 10.05 to 31.05.87). In Fondy Arkheologicheskogo muzeya SamGU im. Sh. Rashidova. Fund IX.
Inventory X. File 1. (In Russian).
Avanesova N. A. 1989. Ehpokha bronzy Srednej Azii (Bronze Age o f Central Asia). Uchebnoe posobie. Chast’ I. Samarkand: Samarkand State University Publ. (In Russian).
Avanesova N. A. 1991. In Djurakulov M. D. (ed.) Rezul’taty issledovanij mogil’nika ehpokhi bronzy Dzharkutan -4V1 (Research results o f the burial ground o f the Bronze Age Dzharkutan - 4B1). In Voprosy arkheologii, drevnej istorii i ehtnografii. Samarkand: SamGU, Publ., 67-77. (In Russian).
AvanesovaN. A. 2004.Predmetnoepis ’modoistoricheskoj Baktrii (Subjectwriting o f prehistoric Bactria). In Transoxsina history and culture. Material mezhdunarodnoj nauchnoj konferentsii, posvyashhennoj akademiku Eh. V. Rtveladze. Tashkent: R. Ehlinina Publ., 16-24. (In Russian).
Avanesova N. A. 2013. Buston V I- nekropol’ognepoklonnikov dourbanisticheskoj Baktrii (Buston VI - the necropolis o f the fire-worshippers ofpre-urban Bactria). Samarkand: IICAS Publ. 640. (In Russian)
Askarov, A. A. 1973. Sapallitepe (Sapallitepe). Tashkent: Fan Publ., 172. (In Russian).
Askarov A. A. 1977. Drevnezemledel’cheskaya kul’tura ehpokhi bronzy yuga Uzbekistana (Ancient agricultural culture o f the Bronze Age of the south of Uzbekistan). Tashkent: Fan, Publ. 232. (In Russian)
Askarov A. 2018. Istoriya proiskhozhdeniya uzbekskogo naroda. (The history o f the origin o f the Uzbek people). Tashkent: Uzbekistan Publ., 664. (In Russian).
Askarov A. A., Abdullaev B.N. 1983. Dzharkutan (Dzharkutan). Tashkent: Fan Publ., 120. (In Russian).
Ionesov V. I. 1990. Stanovlenie i razvitie ranneklassovykh otnoshenij v osedlozemledel’cheskom obshhestve Sevemoj Baktrii (po materialam pogrebal ’nykh kompleksov II tys. do n. eh. Yuzhnogo Uzbekistana) (The Formation and Development o f Early Class Relations in the Settled Agricultural Society of Northern Bactria (Based on Materials from Burial Complexes o f the 2nd Millennium BC in Southern
Uzbekistan). Thesis of the candidate of historical sciences. Samarkand, 200. (In Russian).
Kuz’mina E. E. 1972. К voprosu о formirovanii kul’tury Sevemoj Baktrii («Baktrijskij mirazh» i arkheologicheskaya dejstvitel’nost’) (On the question o f the formation of the culture o f Northern Bactria («Bactrian mirage» and archaeological reality). In Vestnik drevnej istorii. Issue 1 (119) Moscow: Nauka, Publ., 131-146. (In Russian).
Mandel’shtam A. M. 1968. Pamyatniki epokhi bronzy v Yuzhnom Tadzhikistane (Monuments o f the Bronze Age in South Tajikistan). In MIA - Materialy i issledovaniya po arkheologii SSSR (Materials and research on archeology o f the USSR). № 145. Leningrad: Nauka Publ., 1968. 184. (In Russian).
Ruzanov V. D. 2013. Metalloobrabotka na yuge srednej Azii v ehpokhu bronzy (Metalworking in the South o f Central Asia in the Bronze Age). Samarkand: Institute of Archeology of the Academy of Sciences of the Republic of Uzbekistan Publ. 348. (In Russian).
Von Kai Kaniuth. 2006. Metallobjekte der bronzezeit aus Nordbaktrien. Archaologie in Iran und Turan. Band 6. Eurasien-Abteilung des Deutschen Archaologischen Instituts. Mainz: VERLAG PHILIPP VON ZABERN, Publ. (In German).
