ИЛК МЕТАЛЛ ДАВРИДА ЖАНУБИЙ ФАРҒОНАНИНГ БАЪЗИ МЕТАЛЛ БУЮМЛАРИНИНГ ТЕХНИК ВА ТИПОЛОГИК ЎЗИГА ХОСЛИГИ
Referat
Мазкур мақолада Жанубий Қирғизистонда топилган ерга ишлов бериш асбоби бўлган келт-бел-
кураги ва механик парма ҳақида маълумот берилган. Бу каби буюмлар мил. авв. III минг йиллик-
нинг иккинчи ярми - II минг йилликнинг бошларига тўғри келади. Маълумки, энеолит даврига
оид бўлган келт-белкуракларининг сони 2 тани ташкил этиб, уларнинг бири Шағим қабристони-
дан, иккинчиси эса Бозорқўрған қишлоғидан тасодифан топилган. Кейинроқ келт-белкураклари
тарқалиши кенгайиб, Шарқий Хитой (Синьцзян), Шимолий Ўзбекистон, Шимолий Қирғизистон
ва Жануби-Шарқий Қозоғистонни қамраб олган. Қадимги Шарқнинг жанубий маданий-тарихий
ҳудудларида бундай асбоблар учрамайди. Илк металл даврида бу ҳудудларда деҳқонлар ерга
тешалар ёрдамида ишлов берганлар. Шағим қабристондан топилган механик парма Марказий
Осиёдаги ягона топилма ҳисобланади. Бу топилмадан илк металл даври ҳунармандлари пичоқ ва бигизларнинг тутқичларни тайёрлашда фойдаланганлар. Шунингдек, механик парма ўқ ва найза дасталарини тайёрлашда ҳам ишлатилган. Бунда ўсимликларга бой ҳудудларда ҳунар-мандлар хом ашё сифатида дарахтни, ўсимликлар кам бўлган ҳудудларда эса дарахтдан ташқари ҳайвонларнинг суякларини ҳам ишлатганлар.
Kalit so'zlar:
Mualliflar haqida
Adabiyotlar ro'yxati
ИСПОЛЬЗОВАННАЯ ЛИТЕРАТУРА:
Аванесова Н. А. К проблеме относительной хронологии и периодизации сапаллинской культуры // АУ. № 1. Самарканд, 2010. С. 110–143.
Аманбаева Б. Э., Рогожинский А. Е., Мэрфи Д. М. Могильник Шагым – новый памятник эпохи бронзы Восточной Ферганы // АИ в Узбекистане в 2005 г. Тошкент, 2006. С. 256–265.
Аскаров А. А. Древнеземледельческая культура эпохи бронзы юга Узбекистана / Под ред. В.М. Массона. Ташкент: Наука, 1977. 232 с.
Дубова Н. А. Мастерская по производству сплавов на основе меди Северного Гонура // Тр. МАЭ. Том 2. М., 2008. С. 94–104.
Заднепровский Ю. А. Древние бронзы Синьцзяня (КНР) // Древности. Ред. В.М. Массон. М., 1992. С. 115–127.
Итина М. А. История степных племен Южного Приаралья (II – начало I тыс. до н.э.) // Ред. С.П. Толстов. ТХАЭЭ. Том X. М.: Наука, 1977. 238 с.
Кузьмина Е.Е. Металлические изделия энеолита и бронзового века в Средней Азии// САИ. Вып. В4-9. М., 1966. 151 с.
Литвинский Б. А., Окладников А. П., Ранов В. А. Древности Кайрак-Кумов (Древнейшая история Северного Таджикистана). Душанбе: АН Тадж. ССР, 1962. 406 с.
Папахристу О. А. Литейные формы из мастерской столичного Гонура. (Предварительное сообще-ние) // Тр. МАЭ. Том 3. Санкт-Петербург, 2010. С. 198–217.
Рузанов В. Д. Металлообработка на юге Средней Азии в эпоху бронзы / Ред. А.А. Абдуразаков. Самарканд: Сугдион, 2013. 347 с.
Рузанов В. Д., Рогожинский А.Е. Результаты исследований металлических изделий могильника Шагым // А Уз. № 1 (16). Самарканд, 2018. С. 3–10.
Сарианиди В. И. Древние земледельцы Афганистана. М. Наука, 1977. 170 с.
Сарианиди В. И., Дубова Н. А. Археологические работы на юго-западном холме Гонур депе // Тр. МАЭ. Т. 2. М., 2008. С. 28–83.
Тереножкин А. И. Согд и Чач. (Автореферат дисс. канд. ист. наук) // КСИИМК. Вып. 33. М., 1950. С. 152–169.
Хлопин И. Н. Эпоха бронзы Юго-Западного Туркменистана. Санкт-Петербург, 2002. 200 с.
Черных Е. Н., Кузьминых С. В. Древняя металлургия Северной Евразии (Сейминско-турбинский феномен). М.: Наука, 1989. 320 с.
Casal J. M. Touilles de Mundigak // Paris : MDAFA, 1961. V. I, II.
Wen W. Excavations of the Ancient Cemeteries in Keermugi // Xinjiang: Vighur Autonomous Region. № 1. 1981.
Sarianidi, V. Necropolis of Gonur. Athens, Kapon Editions Publ., 2007, 337.
REFERENCES:
Avanesova, N. A. 2010. K probleme otnositel’noj khronologii i periodizacii sapallinskoj kul’tury (On the problem of relative chronology and periodization of the Sapallin culture). In Arkheologija Uzbekistana
(Archeology of Uzbekistan). Issue 1. Samarkand, 110–143. (In Russian).
Amanbaeva, B. Eh., Rogozhinskij, A. E., Mehrfi, D. M. 2006. Mogil’nik Shagym – novyj pamjatnik ehpokhi bronzy Vostochnoj Fergany (Shagym burial ground – a new monument of the Bronze Age of Eastern
Fergana). In Arkheologicheskie issledovanija v Uzbekistane v 2005g. (Archaeological research in Uzbekistan of 2005 g). Toshkent, 256–265. (In Russian).
Askarov, A. A. 1977. Drevnezemledel’cheskaja kul’tura ehpokhi bronzy juga Uzbekistana (Ancient agricultural culture of the Bronze Age of the south of Uzbekistan). Tashkent, 232. (In Russian).
Dubova, N. A. 2008. Masterskaja po proizvodstvu splavov na osnove medi Severnogo Gonura (Workshop for the production of copper-based alloys of Northern Gonur). In Trudy Margianskoj arkheologicheskoj ehkspedicii (Proceedings of the Margiana Archaeological Expedition). Vol. 2. Moscow. 94–104. (In Russian).
Zadneprovskij, Ju. A. 1992. Drevnie bronzy Sin’czjanja (KNR) (Ancient bronzes of Xinjiang (PRC). In Drevnosti (Antiquities). In V. M. Masson (red.). Moscow, 115–127. (In Russian).
Itina, M. A. 1977. Istorija stepnykh plemen Juzhnogo Priaral’ja (II – nachalo I tys. do n.eh.) (History of the steppe tribes of the Southern Aral region (II – early 1st millennium BC). In Trudy Khorezomskoj arkheologoehtnograficheskoj ehkspedicii (Proceedings of the Khorezom archaeological and ethnographic expedition). Vol. X. Moscow, 238. (In Russian).
Kuz’mina, E. E. 1966. Metallicheskie izdelija ehneolita i bronzovogo veka v Srednej Azii (Metal products of the Chalcolithic and Bronze Age in Central Asia). In Svod arkheologicheskikh istochnikov (Code of Archaeological Sources). Issue 4–9. Moscow, 151. (In Russian).
Litvinskij, B. A., Okladnikov, A. P., Ranov, V.A. 1962. Drevnosti Kajrak-Kumov (Drevnejshaja istorija Severnogo Tadzhikistana) (Antiquities of Kairak-Kum (Ancient history of Northern Tajikistan). Dushanbe: AN Tadzh. SSR Publ., 406. (In Russian).
Papakhristu, O. A. 2010. Litejnye formy iz masterskoj stolichnogo Gonura (Predvaritel’noe soobshhenie) (Casting molds from the workshop of the capital Gonur (Preliminary message). In Trudy Margianskoj arkheologicheskoj ehkspedicii (Proceedings of the Margiana Archaeological Expedition). Vol. 3. Moscow, Sankt-Peterburg, 198–217. (In Russian).
Ruzanov, V. D. 2013. Metalloobrabotka na juge Srednej Azii v ehpokhu bronzy (Metalworking in the south of Central Asia in the Bronze Age). Samarkand, 347. (In Russian).
Ruzanov, V. D., Rogozhinskij, A. E. 2018. Rezul’taty issledovanij metallicheskikh izdelij mogil’nika Shagym (Results of studies of metal products from the Shagym burial ground). In Arkheologija Uzbekistana (Archeology of Uzbekistan). № 1 (16). Samarkand. 3–10. (In Russian).
Sarianidi, V. I. 1977. Drevnie zemledel’cy Afganistana (Ancient farmers of Afghanistan). Moscow, 170. (In Russian).
Sarianidi, V. I., Dubova, N. A. 2008. Arkheologicheskie raboty na jugo-zapadnom kholme Gonur depe. (Archaeological work on the southwestern hill of Gonur Depe). In Trudy Margianskoj arkheologicheskoj ehkspedicii (Proceedings of the Margiana Archaeological Expedition). Vol 2. Moscow, 28–83. (In Russian).
Terenozhkin, A. I. 1950. Sogd i Chach (Sogd and Chach). Author’s abstract of the dissertation for candidate of historical sciences. (Avtoreferat diss. kand. ist. Nauk). In Kratkie soobshhenija instituta istorii material’noj kul’tury (Brief communications of the Institute of the History of Material Culture). Issue 33. Moscow, 152–169. (In Russian).
Khlopin, I. N. 2002. Ehpokha bronzy Jugo-Zapadnogo Turkmenistana. (The Bronze Age of Southwestern Turkmenistan). Sankt-Peterburg. 200 s. (In Russian).
Chernykh, E. N., Kuz’minykh, S. V. 1980. Drevnjaja metallurgija Severnoj Evrazii (Sejminsko-turbinskij fenomen). Moscow. 320 s. (In Russian).
Casal, J. M. Touilles de Mundigak (Mundigak Stirs). Paris : MDAFA, 1961. V. I, II.
Wen, W. Excavations of the Ancient Cemeteries in Keermugi. №1.1 Xinjiang: Vighur Autonomous Region Publ., 981.
Sarianidi, V. Necropolis of Gonur. Athens, Kapon Editions Publ., 2007, 337.
