SAMARQANDDAGI OSSUARIYLARNING YANGI TOPILMALARI

TO'LIQ MATN:

Referat

Samarqand hududida keyingi yillarda olib borilgan keng qamrovli arxeologik tadqiqotlar turli tarixiy davrlardagi
aholi madaniyatining keng qirralarini tavsiflovchi qiziqarli arxeologik materiallami olish imkonini berdi. Ular
orasida ossuariylar alohida o‘rin tutadi. Topilmalar soni oz bo‘lishiga qaramay, ular sug‘dlaming islomgacha
bo‘lgan davrdagi badiiy madaniyati va diniy g‘oyalarini yoritib beradi. Maqolada Samarqand va uning
atrofidagi ossuariylaming so‘nggi topilmalari haqida so‘z boradi. Ular ilgari aniqlangan boshqa ossuariylar
bilan taqqoslangan va ulaming sanasi asoslangan. Dekor elementlari, ulaming xususiyatlari va ramziy ma'nosi
alohida ko‘rib chiqiladi. Ulardan biri tasodifan topilgan va Afrosiyob shahrining shimoli-g'arbiy burchagida
joylashgan zamonaviy Yettigo'r musulmon qabristonidan olingan. Ikkinchisi - faqat boy bezakli qopqoq bilan
ifodalanadi. Lekin u Samarqand yaqinidagi qadimiy Kofirqal‘a yodgforligida bir badavlat shaharlik saroyini
qazish paytida topilgan va VIII asr o'rtalarida sodir bo‘lgan yong‘indan keyingi madaniy qatlamdan olingan.
Ulaming boshqa ilgari aniqlangan ostodanlar bilan taqqoslanishi keltirilib, ulaming sanasi asoslab berilgan.
Bezak elementlari, ulaming xususiyatlari va ramziy ma‘nosi alohida ko‘rib chiqiladi. Yettigo'rdan olingan
ossuariyning turi ilgari faqat mayda bo‘laklardan ma’lum bo‘lgan. Endi u birinchi marta to‘liq rekonstruksiya
qilindi. Bundan tashqari, Yettigo'rdan ossuariyning topilishi Afrosiyobning shimoli-g‘arbiy chekkasida VIIVIII
asrlarga oid yana bir ossuariy nekropol mavjudligidan dalolat berishi mumkin.

Mualliflar haqida

Adabiyotlar ro'yxati

ИСПОЛЬЗОВАННАЯ ЛИТЕРАТУРА:

Авеста «Закон против дэвов» (Видевдат). / Адаптированный перевод, исследование и комментарии

Э. В. Ртвеладзе, А. X. Саидова, Е. В. Абдуллаева, СПб.: изд-во Политехнического Университета,

301 с.

Ригведа. Мандалы IX-X. / Подгот. Елизаренкова Т. Я. (Литературные памятники). М.: Наука, 1999.

с.

Зороастрийские тексты. Суждения Духа разума (Дадестан-и меног-и храд). Сотворение основы (Бундахишн) и другие тексты / Памятники письменности Востока / Издание подготовлено О. М. Чунаковой. Вып. 114. М.: Восточная литература РАН, 1997. 352 с.

Богомолов Г. И., Бердимурадов А. Э. Узбекистан // Религии Центральной Азии и Азербайджана. Т. 2 / Зороастризм и верования зороастрийского круга. Самарканд: МИЦАИ. 2017. С. 169-281.

Богомолов Г. И. Оссуарии Согда // Согдиана - сердце шелкового пути / Культурное наследие Узбекистана. Т. 35. Ташкент: Silk Road Media & East Star Media, 2020. C. 340-352.

Кармышева Б. X. Архаическая символика в погребально-поминальной обрядности узбеков Ферганы // Древние обряды, верования и культы народов Средней Азии / Отв. ред. Басилов В. Н. М.: Наука, 1986. С. 139-181.

Мейтарчиян М. Б. Погребальный обряд зороастрийцев. М.: ИВ РАН, 1999. 243 с.

Павчинская Л. В. Раннесредневековые оссуарии Согда как исторический источник // Археология Центральной Азии: архивные материалы. Т. 4. / Самарканд: МИЦАИ. 2019. С. 416.

Павчинская Л. В., Ростовцев О. М. Оссуарии из Сарытепе // ИМКУ. Вып. 22. Ташкент, 1988. С. 91-101.

Рапопорт Ю. А. Из истории религии древнего Хорезма (оссуарии) // Труды ХАЭЭ. Т. 4. / Отв. ред. С. А. Трудновская М.: Наука, 1971. 125 с.

Ставиский Б. Я. К вопросу об идеологии домусульманского Согда // Сообщения Республиканского Историко-краеведческого музея ТаджССР. Вып. 1. Сталинабад, 1952.

REFERENCES:

Avesta. 2008. In Rtveladze, E. V., Saidov, A. Kh., Abdullayev, Ye. V. (translators and commentators). Zakon protiv devov (Videvdat). (The Law Against the Devas» (Videvdat), St. Petersburg, Polytechnic University Publ., 301. (In Russian).

Rigveda. 1999. In Yelizarenkova, T. YA. (translator). MandalyIX-X(MandalasIX-X). Moscow, Literary monuments, Nauka Publ., 559. (In Russian).

Zoroastriyskiye teksty. 1997. In Chunakova, О. M. (composer). Suzhdeniya Dukha razuma (Dadestan-i menog-i khrad). Sotvoreniye osnovy (Bundakhishn) i drugiye teksty. (Zoroastrian texts. Judgments of the Spirit o f Reason (Dadestan-i menog-i khrad). Foundation Creation (Bundahishn) and other texts). In

Monuments of the written language of the East. Issue CXIV. Moscow, Vostochnaya literatura RAN Publ.,

(In Russian).

Bogomolov G. I. 2020. Ossuarii Sogda (Ossuaries of Sogd). In Sogdiana - serdtse shelkovogo puti. Seriya Kul’tumoye naslediye Uzbekistana. Vol. XXXV. Tashkent, Silk Road Media & East Star Media Publ., 340-352. (In Russian).

Bogomolov G. I., Berdimuradov, A .E. 2017. Uzbekistan. (Uzbekistan). In Religii Tsentral’noy Azii i Azerbaydzhana (Religions of Central Asia and Azerbaijan). Vol. 2. Zoroastrizm i verovaniyazoroastriyskogo kruga (Zoroastrianism and beliefs o f the Zoroastrian circle). Samarkand, 169-281. (In Russian).

Karmysheva B. Kh. 1986. In Basilov V. N. (ed). Arkhaicheskaya simvolika vpogrebal’no-pominal’noy obryadnosti uzbekov Fergany (Archaic symbolism in the funeral and memorial rites o f the Uzbeks of Fergana). In Drevniye obryady, verovaniya i kul ’ty narodov Sredney Azii (Ancient rituals, beliefs and cults of the peoples o f Central Asia). Moscow, 139-181. (in Russian).

Meitarchyan М. B. 1999. Pogrebal’nyy obryad zoroastriytsev (The funeral rite o f the Zoroastrians). Moscow, Institut Vostokoveginiya RAN Publ., 243. (In Russian).

Pavchinskaya L. V. 2019. Rannesrednevekovyye ossuarii Sogda как istoricheskiy istochnik (Early medieval ossuaries o f Sogd as a historical source. In Arkheologiya Tsentral’noy Azii: arkhivnyye materialy (Archeology of Central Asia: archival materials). Vol. 4. Samarkand: IICAS Publ., 416. (In Russian).

Pavchinskaya L.V., Rostovtsev, О. M. 1988. Ossuarii iz Sarytepe (Ossuaries from Sarytepe) In Istoriya material’noy kul’tury Uzbekistana (History o f material culture o f Uzbekistan), Issue. 22,Tashkent, 91-101. (In Russian).

Rapoport Yu. A. 1971. In Trudnovskaya S.A. (ed). Iz istorii religii drevnego Khorezma (ossuarii) (From the history o f religion o f ancient Khorezm (ossuarie). In TKhAEhEh — Trudy Khorezmskoj arkheologo-ehtnograficheskoj ehkspeditsii (Proceedings o f the Khorezm Archaeological and Ethnographic Expedition). Vol. 6. Moscow, Nauka Publ., 125. (In Russian).

Staviskiy B. Ya. 1952. К voprosu ob ideologii domusul ’manskogo Sogda (On the issue o f the ideology of the pre-Muslim Sogd). In Soobshcheniya Respublikanskogo Istoriko-krayevedcheskogo muzeya TadzhSSR (Messages of the Republican Museum o f Local History of the TadzhSSR), Stalinabad, Issue. 1. (In Russian).

Qanday qilib iqtibos keltirish mumkin

Bogomolov, G., Berdimuradov, A., & Boliev, B. (2025). SAMARQANDDAGI OSSUARIYLARNING YANGI TOPILMALARI. Oʻzbekiston Arxeologiyasi, 1(28), 71–79. https://doi.org/10.71414/2181-032X-2023-1-28-71-79
Ko'rishlar soni: 0

Ushbu muallif(lar)ning eng koʻp oʻqilgan maqolalari