КОФИРКАЛА ТЕРРАКОТА ХАЙКАЛЧАЛАРИ: ТАСНИФЛАШ ТАЖРИБАСИ ВА ЯНГИ ТОПИЛМАЛАР
Referat
Терракота энг кўп археологик матриаллардан бири бўлиб, арабларгача бўлган даврдаги археологик ёдгорликларни қазиш пайтида ёки уларни ўрганишда тез-тез топилади. Қадимда Кофирқалъа жуда кичик, аммо мухим шаҳар бўлиб, у ерда VII-VIII бошларида Самарқанд ҳукмдорининг қароргоҳи бўлган. Айнан шу даврда бу ерда кулолчилик идишлари ва терракота (ҳайкалча ) лар ишлаб чиқариш юқори даражага кўтарилган. Ёдгорликнинг баъзи жойларида олиб борилган қазишмалар натижасида олинган терракоталар бир неча гуруҳга бўлинган: – қўлда ясалган; қўшимча техникадан фойдаланган ҳолда қилинган – қўлда шакллантириш ва штампни бирлаштиришда (бош ёки камроқ бутун олд қисми босил-
ган); ва штаплардан терракота (ҳайкалчалар, банерлар, қолиплар ва кулолчиликда штамп пластиклари).
Одатда Ўрта Осиё штамплардан террокотани ўрганиш методикаси иконографик таҳлил ва анологиялар-
ни танлашга асосланади, лекин бунда унинг техник ҳусусиятлари ҳам ҳисобга олинади. Сўғд зирхли
отлиқ ҳайкалчалари топилмаларининг таҳлили шуни кўрсатадики, терракота ясаш учун дастлабки ма-
трицалар сони чекланган бўлсада, улар Кофирқалъа ҳунармандлари томонидан кенгроқ қўлланилган.
Мақолада шунингдек, терракоталардаги индивидуал белгиларнинг диний йўналиши ва сопол идишлар-
даги тасвирлар кўриб чиқилган.
Mualliflar haqida
Adabiyotlar ro'yxati
ИСПОЛЬЗОВАННАЯ ЛИТЕРАТУРА:
Артамонов М. И. Сокровища скифских курганов / Прага-Л., 1966. 120 с.
Бердимурадов А.Э., Джоржети Д., Мантеллине С. Археологические исследования на городище Кафиркала в 2006–2007 годах. // Археологические исследования в Узбекистане 2006–2007 годы.Вып. 6. Тошкент: ФАН, 2009. С. 65–75.
Бердимурадов А. Э., Уно Такао, Богомолов Г. И., Бегматов А. Новые выдающиеся находки искусства Согда // Согдийский сборник. Новейшие исследования по истории и истории культуры Согда в Узбекистане. Вып. 5. LAP LAMBERT Academic Publishing, RU. 2018. С. 25–44.
Власова Е. В. Скифский рог // Античное Причерноморье. Сборник статей по классической археологии / Отв. ред. С.Л. Соловьев. СПб: Эрмитаж, 2000. С. 46–67.
Григорьев Г. В. К вопросу о художественном ремесле домусульманского Согда // КСИИМК. Вып. XII. М.–Л., 1946. С. 94–103.
Заславская Ф. А. Терракотовые статуэтки всадников с булавами из Афрасиаба в собрании Музея истории УзССР // Труды Музея истории УзССР. Вып. 3. Ташкент, 1956. С. 96–98.
Максимова М. И. Ритон из Келермеса // СА. № XXV. М., 1956. С. 215–235.
Мешкерис В. А. Коропластика Согда / Отв. ред. Н.А. Белинская. Душанбе: Дониш, 1977. 152 с.
Мешкерис В. А. Согдийская терракота / Отв. ред. Н. А. Белинская. Душанбе: Дониш, 1989. 324 с.
Мкртычев Т. К. Буддийское искусство Средней Азии (I-X вв.) / М.: Академкнига, 2002. 286 с.
REFERENCES:
Artamonov M. I. 1966. Sokrovishcha skifskikh kurganov (Treasures of the Scythian burial mounds). Praga – Leningrad, 120. (In Russian).
Berdimuradov A.E., Dzhorzheti D., Mantellini S. 2009. Arkheologicheskiye issledovaniya na gorodishche Kafirkala v 2006 2007 godakh (Archaeological research at the Kafirkala settlement in 2006–2007).
Arkheologicheskiye issledovaniya v Uzbekistane 2006–2007 gody (Archaeological research in Uzbekistan 2006–2007). Vol. 6. Toshkent.: FAN Publ., 65–75. (In Russian).
Berdimuradov A. E., Uno Takao, Bogomolov G. I., Begmatov A. 2018. Novyye vydayushchiyesya nakhodki iskusstva Sogda // Sogdiyskiy sbornik. Noveyshiye issledovaniya po istorii i istorii kul’tury Sogda v Uzbekistane (New outstanding finds of art in Sogd // Sogd collection. The latest research on the history and history of culture of Sogd in Uzbekistan). Issue 5. LAP LAMBERT: Publ., 25–44. (In Russian).
Vlasova E. V. 2000. In. S.L. Solovev. Skifskiy rog. (Scythian horn). Ermitazh: 46–67. (In Russian).
Grigor’yev G.V. 1946. K voprosu o khudozhestvennom remesle domusul’manskogo Sogda (On the question of the artistic craft of pre-Muslim Sogd). Kratkiye soobshcheniya Instituta arkheologii – KSIA (Brief Communications of the Institute of Archaeology). Issue 12, Moscow-Leningrad, 94–103. (In Russian).
Zaslavskaya F. A. 1956. Terrakotovyye statuetki vsadnikov s bulavami iz Afrasiaba v sobranii Muzeya istorii UzSSR. (Terracotta figurines of horsemen with maces from Afrasiab in the collection of the
Museum of History of the Uzbek SSR). Issue 3, Tashkent, 96 98. (In Russian).
Maksimova M. I. 1956. Riton iz Kelermesa (Rhyton from Kelermes). In SA (Soviet archaeology) № 25. Moscow: 215–235. (In Russian).
Meshkeris V. A. 1977. In Belinskaya N. A. (ed.). Koroplastika Sogda (Coroplasty Sogd). Dushanbe: Donish Publ., 152. (In Russian).
Meshkeri V. A. 1989. Sogdiyskaya terrakota (Sogdian terracotta). Dushanbe: Donish Publ., 326. (In
Russian).
Mkrtychev T. K. 2002. Buddiyskoye iskusstvo Sredney Azii (I–X vv.) (Buddhist art of Central Asia (I–X centuries). Moscow: Akademkniga Publ., 286. (In Russian).
