YESEN-2 TOSHGAISHLOV BERISH USTAXONASIYANGI TEXNIK-TIPOLOGIK TADQIQOTLARDA

TO'LIQ MATN:

Referat

Maqola Ustyurt platosi botiqlaridan biri bo‘lgan Borsa-Kelmasning janubiy-g'arbiy chekkasida joylashgan
Yesen—2 toshga ishlov berish ustaxonasi materiallarining yangicha texnik-tipologik tadqiqiga bag‘ishlangan.
Yodgorlik 1977 yilda A.V. Vinogradov hamda E. Bijanovlar tomonidan topib o'rganilgan. Bu yerdan 200 ga
yaqin tosh artefakt yig‘ib olingan. Biroq ulaming madaniy-davriy talqini borasida mutaxassislar o‘rtasida
hanuz yakdillik yo‘q. Mualliflardan biri (E. Bijanov) yodgorlikni so‘nggi ashel yoki ilk must'e davri bilan
sanalagan bo‘lsa, ikkinchisi (A.V. Vinogradov) uning kolleksiyasini o‘rta paleolitning finali yoki so‘nggi
paleolit davrining boshlari bilan sanalaganlar. Ustaxonadan topilgan asosiy tosh buyumlar bifaslar bo‘lib,
ulami muallfflar bifas-tig‘lar va qo‘l cho‘qmorlari deb turlicha talqin qilganlar. Ammo, ulaming pichoqlar
sifatida ishlatish uchun ishlab chiqarilganligi ham ehtimoldan xoli emas. Yodgorlikning funksional ahamiyati
borasida ham yakdillik yo‘q. Nashrlarda Yesen-2 topilma joyi makon, makon-ustaxona va ustaxona terminlari
bilan tilga olingan bo'lsada, garchi mutaxassislar yodgorlikni bifaslar ishlab chiqarishga yo‘naltirilganligini
ta‘kidlaganlar. Tadqiqot usullarining hozirgi taraqqiyot bosqichida Yesen-2 topilmajoyi materiallarini texniktipologik
usullar yordamida o‘rganish va yuqorida tilga olingan turli fikrlarga baholi-qudrat barham berish
ushbu tadqiqotning asosiy maqsad-vazifasi qilib belgilandi.

Mualliflar haqida

Adabiyotlar ro'yxati

FOYDALANILGAN AD ABIYOTL AR:

Алпысбаев X А. Находки нижнего палеолита в Южном Казахстане // ТИИАЭ АН КазССР. АлмаАта: изд-во АН КазССР, 1959. Т. 7. С. 39-48.

Алпысбаев X. А. Открытие нижнего палеолита в Казахстане. «Вестник Академии наук Казахской ССР», № 5. Алма-Ата. 1960. С. 138-145.

Баратов П., Маматкулов М., Рафщов А. Урта Осиёнинг табиий географияси. Тошкент: “Укитувчи”. 2002. 440 б.

Бижанов Е. Находки памятников палеолита на юго-восточном Устюрте // Вестник КК ФАН Узб. ССР. № з. Нукус. 1979. С. 68-72.

Бижанов Е. Палеолит Устюрта // Вестник КК ФАН УзбССР. № 1. 1988. С. 68-71.

Виноградов А. В. Древние охотники и рыболовы среднеазиатского междуречья // Труды Хорезмской археолого-этнографической экспедиции. Т. 13. / Отв. ред. М. А. Итина. М.: Наука, 1981. 172 с.

Виноградов А. В., Бижанов Е. Б. Первые палеолитические находки с юго-восточного Устюрта. Археологические открытия 1977 года / Отв. ред. Б. А. Рыбаков. М.: Наука, 1978. С. 522-523.

Касымов М. Р. Кремнеобрабатывающие мастерские и шахты каменного века Средней Азии / Отв. ред. Н. М. Сальмыкова. Ташкент: ФАН, 1972. 160 с.

Касымов М. Р., Крижевская Л. Я. О классификации кремнеобрабатывающих мастерских // СА. № 1. М.: Наука, 1969. С. 265-268.

Любин В. 77. К вопросу о методики изучения нижнепалеолитических каменных орудий // Палеолит и неолит СССР. Т. 5 / МИА №131/ Отв. ред. П. И. Борисовский. М:, Л:. АН СССР, 1965. С. 55-56.

Медоев А. Г. Ареалы палеолитических культур Сары-Арка. // По следам древних культур Казахстана / Отв. ред. М. К. Кадырбаев Алма-Ата: Наука, 1970. 204 с.

Сайфуллаев Б. К,. Урта Зарафшон вохаси тош даври маданиятлари (Зирабулок топилмажойи материаллари асосида). Самарканд. СамДУ нашриёти, 2022. Б. 385-392.

Pelegrin J. Approche technologique experimentale de la mise m forme de nucleus pour le debitage sistematique par pression. In prehistoire de la pierre taille, 2. Economie de debitage laminaire: technologie et 6xperimentation. Ill table ronde de technologie lithique. Meudon-Belleue, octobre Paris 1982. P. 105-116.

Pelegrin J. Sur une recherchev technique experimentale des techniques de debitage laminaire et quelques resultats // Archeologique experimental. T. 2. La terre. L‘os et la pierre; la maison et les champs. Actes du Colloque International «Experimentation en archeologie: bilan et perspectives» (Acrcheodrome de Beaune; 6-9 avril 1988). Paris, 1991. P. 81.

REFERENCES:

Alpysbaev H. A. 1959. Nakhodki nizhnegopaleolita v Yuzhnom Kazakhstane (Lower Paleolithicfinds in South Kazakhstan). In TIIAE AN KazSSR (WIHAE AS KazSSR (Works of the Institute ofHistory, Archeology and Ethnography of the Academy of Sciences of the Kazak SSR). No 7. Alma-Ata, 39 (In Russian).

Alpysbaev H. A. 1960. Otkrytie nizhnego paleolita v Kazakhstane (Discovery of the Lower Paleolithic in Kazakhstan). In Vestnik Akademii NaukKazahskoj SSR. No 5. Alma-Ata, 138. (In Russian).

Baratov P., Mamatkulov М., Rafiqov A. 2002. О ‘rta Osiyoning tabiij geogrqfiyasi (Natural geography of Central Asia). Toshkent, 440. (In Uzbek).

Bizhanov E. 1979. Nakhodki pamyatnikov paleolita na yugo-vostochnom Ustyurte (Findings of Paleolithic Sites in the South-Eastern Ustyurt). In Vestnik KFAN UzbSSR (Bulletin Karakalpak Branch of the Academy of Sciences of the Uzbek SSR). No 3. Nukus, 68—77. (In Russian).

Bizhanov E. 1988. Paleolit Ustyurta (Paleolithic of Ustyurt). In Vestnik KFAN UzbSSR (Bulletin Karakalpak Branch of the Academy of Sciences of the Uzbek SSR). Issue 1.68. (In Russian) Vinogradov A. V. 1981 .In M. A. Itina (ed.). Drevnie okhotniki i rybolovy sredneaziatskogo mezhdurech ’ya (Ancient hunters andfishermen of the Central Asian interfluve). In Trudy Khorezmskoj arkheologo-ehtnograficheskoj ehkspeditsii (Proceedings of the Khorezm Archaeological and Ethnographic Expedition). No 13. Moscow, 172. (In Russian).

Vinogradov A. V., Bizhanov E. B. 1978. Pervyepaleoliticheskie nakhodki s yugo-vostochnogo Ustyurta. Arkheologicheskie otkrytiya 1977 goda (The first Paleolithic finds from southeastern Ustyurt) AO — Arkheologicheskie otkrytiya (Archaeological discovery). Moscow, 522. (In Russian).

Kasymov M. R. 1972. In N. M. Sal’mykova (ed.). Kremneobrabatyvayushhie masterskie i shakhty kamennogo veka Srednej Azii (Flint-working workshops and mines of the Stone Age of Central Asia). Toshkent. 37. (In Russian).

Kasymov M. R., Krizhevskaya L.Y. 1969. О klassifikatsii kremneobrabatyvayushhikh masterskikh (On the classification of flint workshops). In Sovetskaya arkheologiya (Soviet archeology). No 1. Moscow, 265—268. (In Russian).

Lyubin V. P. 1965. In P. I. Borisovskij (ed.). К voprosu о metodiki izucheniya nizhnepaleoliticheskikh kamennykh orudij (On the question of the methodology for studying the Lower Paleolithic stone tools). Paleolit i neolit SSSR. T. 5. In MIA - Materialy i issledovaniya po arkheologii SSSR (Materials and research on archeology of the USSR). No 131 Moscow, 55—56. (In Russian).

Medoev A. G. 1970. Arealy paleoliticheskikh kul’tur Sary-Arka (Areas of Paleolithic cultures of SaryArka) Po sledam drevnih kul’tur Kazahstana (In the footsteps of the ancient cultures of Kazakhstan). Alma-Ata. 204. (In Russian).

Sajfullaev B. Q. 2022. О ‘rta Zarafshon vohasi tosh davri madaniyatlari (Middle Zarafshan Oasis Stone Age Cultures) (Zirabuloq topilmajoy materiallari asosida) (based on Zirabulok site materials). Samarqand: SamDU (SamSU - Samarkand state university), 385. (In Uzbek).

Pelegrin J. 1982. Approche technologique experimentale de la mise rn forme de nucleus pour le debitage sistematique par pression. In prehistoire de la pierre taille, 2. Economie de debitage laminaire: technologie et experimentation. Ill- e table ronde de technologie lithique. (Experimental technological approach to shaping cores for systematic debitage by pressure. In prehistory of freestone, 2. Economy of laminar

cutting: technology and experimentation. III-th round table of lithic technology) Meudon-Belleue, octobre Paris. P. 105-116. (in French).

Pelegrin J. 1991. Sur une recherchev technique experimentale des techniques de debitage laminaire et quelques resultats. Archeologique experimental. T.2. La terre. L ’os et la pierre; la maison et les champs.

Actes du Colloque International «Experimentation en archeologie: bilan etperspectives» (Un experimental

technical research on laminar debitage techniques and some results. Archeologique experimental. T.2. Earth.

Bone and Stone; the house and the fields. Proceedings of the International Colloquium «Experimentation

in Archaeology: Assessment and Perspectives») (Acrcheodrome de Beaune; 6-9 avril 1988). Paris. P. 81.

(in French).

Qanday qilib iqtibos keltirish mumkin

Sayfullaev, B., Ergashev, O., Radjabov, A., & Madreimov, B. (2025). YESEN-2 TOSHGAISHLOV BERISH USTAXONASIYANGI TEXNIK-TIPOLOGIK TADQIQOTLARDA. Oʻzbekiston Arxeologiyasi, 1(28), 6–15. https://doi.org/10.71414/2181-032X-2023-1-28-6-15
Ko'rishlar soni: 0