ЖИЗЗАХ ВОҲАСИНИНГ ХV–ХVI АСРЛАРГА ОИД СИРЛАНГАН КУЛОЛЛИК ИДИШЛАРИ
Referat
Ушбу мақолада Жиззах воҳаси архелогиясида жуда кам ўрганилган сўнгги ўрта асрлар мод-
дий-маданиятига тааллуқли сирланган сопол идишлар турлари, техник-типологик хусусият-
лари, уй-рўзғор хўжалигидаги вазифалари Қалиятепа материаллари орқали тадқиқ қилинган.
Таъкидлаш лозимки, ўрганилаётган воҳанинг сиёсий ва ижтимоий-иқтисодий тарихи масалала-
ри бўйича мавжуд ёзма манбалар, этнографик маълумотлар асосида бир қатор илмий асарлар,
мақолалар яратилган. Лекин яқин ўтмишга қадар XIV–XV–XVI асрларга оид археологик объек-
тларда қазув тадқиқотлари ниҳоятда кам ўтказилгани, ушбу давр моддий-маданиятини илмий
жиҳатдан ўрганишга деярли эътибор берилмагани сабабли, нафақат Жиззах воҳасининг, балки
Республикамиз бошқа вилоятларининг сирланган, гулдор сопол идишлари борасидаги тадқиқот-
лари умуман талаб даражасида бўлмади. Жиззах вилояти Жиззах шаҳри ҳудудида жойлашган
қадимги шаҳар ёдгорлиги Қалиятепа шаҳристонида очилган турар жойлар маданий қатламла-
ридан топилган сирланган сопол идишлар мажмуасига доир изланишлар қуйидаги натижаларни
берди: сирланган идишлар ўз техник-типологик хусусиятларига кўра жиззахлик маҳаллий кулол
– ҳунармандлар томонидан ясалган; мазкур идишлар ўз функцияларига кўра: ўчоқбоши, ошхона
(дастурхон) ва умумий овқатланиш турларига бўлинган; гулдор идишларнинг умумий шакли, ор-
наментацияси, бўёқлар ранги, нақшларига асосан муқоясавий таҳлиллар ишлаб чиқилган. Кенг
муқоясавий, қиёсий таҳлиллар асосида мазкур Қалиятепа шаҳристонидаги комплекслар XV–XVI
асрлар билан даврланган.
Mualliflar haqida
Adabiyotlar ro'yxati
ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР:
Ильясова С. Р. Кашинная керамика Ташкента XV-XVI вв. История и археология Турана. № 3. Самарканд, 2017. С. 372–383.
Мирзаахмедов. Д. К., Поззи С., Адылов Ш. Т., Султанова М., Мирзаахмедов С. Городище Варданзе –динамика обживания цитадели по материалом керамических комплексов средневековья. история и археология Турана. История и Археология Турана. № 3. Самарканд, 2017. С. 336–350.
Пугаченкова Г. А. Глазурованная керамика Нисы XV–XVI вв. Труды ЮТАКЭ. Том I. Aшхабад, 1949. С. 400–416.
Бобур Заҳириддин Муҳаммад. Бобурнома. Тошкент, 1989. 366 б.
Грицина А., Раҳимов К., Мамиров О. Кўҳна Ховос ёдгорлигида 2015–2017-йилларда олиб борилган археологик тадқиқотлар. Ўзбекистонда археологик тадқиқотлар 2015–2017 йиллар. 11-сон. Самарқанд, 2018. 55–60 б.
Пардаев А. Ҳ. Жиззах беклиги – Ўрта Осиё хонликлари даврида (ХVI асрдан – ХIХ асрнинг 60–йилларигача). диссертация қўлёзмаси. Тошкент, 2004. 150 б.
Пардаев М. Ҳ. Буюк Ипак йўли ёқасидаги “Дизак” шаҳри ўрни тўғрисида // Буюк Ипак йўли ёқасидаги Марказий Осиё шаҳарлари. Самарқанд, 1994. 49–54 б.
Пардаев М., Валиев А., Пардаев А. Қўрғонтепада ўтказилган археологик ишлар хусусида. Ўзбекистонда археологик тадқиқотлар 2002-йил. 3-сон. Тошкент, 2003. 124–128 б.
Пардаев М., Пардаев А. Жиззах воҳасининг IV–VI асрлардаги кулоллик идишлари. ЎММТ. 29-нашр. Самарқанд, 1998. 58–69 б.
Пардаев М., Раҳмонов Ҳ., Пардаев Ш. Шимолий-ғарбий Уструшонанинг археология харитасига доир сўнгги маълумотлар // Ўзбекистон археологияси. Самарқанд, 2015. № 1 (10). 47–64 б.
Суюнов С., Раҳмонов Ҳ., Пирматов И. Шероз қалъа ёдгорлиги тўғрисида. Ўзбекистон археологияси. № 2(15) Самарқанд, 2017. 25–34 б.
Шарафуддин Али Яздий. «Зафарнома». Тошкент, 1992. 384 б.
Ширинов Т., Пардаев М., Ҳасанбоев Т. Қирқ йил аввал очилган иншоот ва унда давом этаётган археологик тадқиқотлар хусусида. Қадимий Жиззах воҳаси-тарих, маданий тараққиёт ва замонавий ўзгаришлар чорраҳасида // Республика илмий-амалий конф.мат. Жиззах, 2021. 84–90 б.
REFERENCES:
Il`yasova S. R. 2017. Kashinnaya keramika Tashkenta XV–XVI vv. (Faience ceramics of Tashkent 15th–16th centures). Istoriya i Arxeologiya Turana. № 3. Samarkand, 372–383.
Mirzaaxmedov. D. K., Pozzi S., Ady`lov Sh. T., Sultanova M., Mirzaaxmedov S. 2017. Gorodishhe Vardanze – Dinamika obzhivaniya citadeli po materialom keramicheskix kompleksov srednevekov`ya. istoriya i arxeologiya Turana (Vardanze – Dynamics of the site of the citadel based on the material of ceramic
complexes of the Middle Ages). Istoriya i Arxeologiya Turana. № 3. Samarkand, 336–350.
Pugachenkova G. A. 1949. Glazurovannaya keramika Nisy` XV–XVI vv. (Glazed ceramics of Nisa in the 15th – 16th centuries). Proceedings of the South-Turkmenistan archaeological complex expedition. Vol. I. Ashxabad, 400–416.
Bobur Zahiriddin Muhammad. 1989. Boburnoma. Toshkent, 366.
Gricina A., Rakhimov K., Mamirov O. 2018. Kuxna Xovos yodgorligida 2015–2017-jillarda olib borilgan arxeologik tadqiqotlar (Archaeological excavations at the site of the ancient Havas in 2015–2017).
Uzbekistonda arxeologik tadqiqotlar 2015–2017 jillar. 11-son. Samarqand, 55–60.
Pardaev M. Kh. 1994. Buyuk Ipak juli yoqasidagi “Dizak” shaxri urni tugrisida (On the location of the city "Dizak" on the Great Silk Road). Central Asian cities on the Great Silk Road. Samarkand, 49–54.
Pardaev A. Kh. 2004. Zhizzax bekligi – Urta Osiyo xonliklari davrida (XVI asrdan – XIX asrning 60 -
jillarigacha) (Jizzakh principality - during the Central Asian khanates (from the 16th century to the 60s of the 19th century). Dissertation manuscript. Toshkent, 150.
Pardaev M., Valiev A., Pardaev A. 2003. Qurgontepada utkazilgan arxeologik ishlar xususida (About the archeological excavations in Qurghonteppa). Archaeological research in Uzbekistan 2002. Issue 3. Toshkent, 124–128.
Pardaev M., Pardaev A. 1998. Zhizzax voxasining IV–VI asrlardagi kulollik idishlari (Pottery of 4th–6th centuries of Jizzakh oasis). History of material culture of Uzbekistan. Issue 29. Samarkand, 58–69.
Pardaev M., Rahmonov Kh., Pardaev Sh. 2015. Shimolij-ғarbij Ustrushonaning arxeologiya xaritasiga doir sўnggi ma``lumotlar (Latest information on the archeological map of North-West Ustrushna). Archeology of Uzbekistan. Issue № 1 (10). Samarkand, 47–64
Suyunov S., Rakhmonov Kh., Pirmatov I. 2017. Sheroz qala yodgorligi tugrisida. Uzbekiston arxeologiyasi (Archeology of Uzbekistan). Issue № 2(15) Samarkand, 25–34.
Sharafuddin Ali Yazdij. 1992. «Zafarnoma». Toshkent, 384.
Shirinov T., Pardaev M., Xasanboev T. 2021. Qirq jil avval ochilgan inshoot va unda davom e`tayotgan arxeologik tadqiqotlar xususida. Qadimij Zhizzax voxasi-tarix, madanij taraqqiyot va zamonavij uzgarishlar chorraxasida (About the structure, which was discovered forty years ago, and the ongoing archeological research in it. Ancient Jizzakh oasis at the crossroads of history, cultural development and
modern changes). Republican scientific-practical conference. Jizzax, 84–90.
Qanday qilib iqtibos keltirish mumkin
Copyright (c) 2025 Oʻzbekiston arxeologiyasi
