SAZOG‘ON-3 NEOLIT MAKONI SAZOG‘ON MADANIYATI YODGORLIKLARI TIZIMIDA (MADANIY-DAVRIY, TIPOLOGIK TAHLIL, TEXNOLOGIYA)
Referat
Mazkur maqolada 0 ‘rta Zarafshon vohasi Qoratepa tog‘ tizmasi shimoliy yon bag'rida joylashgan Sazog‘on-3
makoni moddiy madaniyati yoritilishi nazarda tutilgan. Bunda aniqlangan moddiy madaniyatning o‘ziga xos
xususiyatlari bilan birga tosh qurollarining tipologik tahlili, yasalish texnikasi, xom ashyosi, ishlov berilishi
usullari masalalariga e’tibor qaratilgan. Yodgorlik 2017-yildan buyonN. 0 ‘. Xolmatov rahbarligidagi ilmiy guruh
tomonidan tadqiq etilib kelinmoqda. Qazilma ishlari jarayonida 100 dan ortiq tosh artefaktlar, qiziqarli sopol idish
parchalari qo‘lga kiritilgan. Garchi, bu materiallar asosida yodgorlik madaniy -davriy talqini borasida dastlabki
mulohazalar bildirilgan bo‘lsada, biroq tosh industriyaning o‘ziga xos xususiyatlari, tosh qurollaming tipologik
tahlili, ulaming yasalish texnikasi, ishlov berilishi usullari, xom ashyosi to‘g‘risida to'laqonli ma’lumotlar
berilmagan. Shu bois, yangi materiallar asosidagi ushbu ma’lumotlar ilmiy muomalaga kiritilishi maqolaning
maqsadi hisoblanadi. Tosh artefaktlar 0 ‘rta Osiyo neolit yodgorliklari, xususan Sazog'on madaniyati yodgorliklari
materiallari kontekstida qiyosiy tahlil etildi. Tip varaqa ishlab chiqildi, tipologik tahlil asosida yodgorlik tosh
industriyasining o‘ziga xos xususiyatlari asosida Sazog‘on-3 yodgorliginig madaniy-davriy masalasi haqidagi
ma’lumotlar tizimlashtirildi. Shu asnoda, Sazog‘on-3 makoni materiallari asosida quyidagi ilmiy xulosalami
keltirish mumkin: 1. Sazog‘on-3 yodgorligi kishilik tarixi tosh asri neolit davri jamoalari moddiy madaniyatiga
tegishli makon hisoblanadi. 2. Yodgorlik tosh industriyasining xarakteri, tosh qurollarining tipologik tahlili, tosh
qurollarining yasalish texnikasi, ishlov berilishi usullari, xom ashyosi ma’lumotlari uni Sazog‘on madaniyatiga
tegishli ekanligini ko‘rsatdi.
Mualliflar haqida
Adabiyotlar ro'yxati
FOYDALANILGAN ADABIY OTLAR:
Виноградов А. В. Древние охотники и рыболовы Среднеазиатского междуречья // ТХАЭЭ. Т. 13. М.: Наука, 1981. 172 с.
Гулямов Я. Г., Исламов У. И, Аскаров А. А. Первобытная культура и возникновение орошаемого земледелия в низовьях Зарафшана. Ташкент: Фан, 1966. 252 с.
Джуракулов М. Д. Самаркандская стоянка и проблемы верхнего палеолита в Средней Азии. Тошкент: Фан, 1987. 174 с.
Джуракулов М. Д., Холматов Н. У. Мезолит и неолит Среднего Зарафшана. Ташкент: Фан, 1991.123 с.
Исламов У. И. Обиширская культура. Ташкент: Фан, 1980. 148 с.
Лев Д. Н. Итоги работы археологического отряда Самаркандского госуниверситета имени А. Навои в 1966 году // Материалы по истории и археологии Узбекистана. Труды СамГУ. Вып. 218. Самарканд: изд. СамГУ, 1972. С. 3-67.
Марков Г. E. Грот Дам-Дам-Чашма-2 в Восточном Прикаспии // Советская археология. №2. М.: Наука, 1966. С. 104-125.
Марков Г. Е. Памятники первобытности в Восточном Прикаспии - грот Дам-Дам-Чешме-1 // Вестник МГУ. Серия 8. История 3. М.: изд. МГУ, 1981. С. 41-55.
Окладников А. П. Древнейшие археологические памятники Красноводского полуострова // ТЮТАКЭ. Ашхабад: изд. АН ТССР, 1953. Т. 2. С. 73-104.
Окладников А. П. Пещера Джебел - памятник древней культуры прикаспийских племен // ТЮТАКЭ. Ашхабад: изд-во АН ТССР, 1956. Т. 7. С. 11-220.
Ранов В. А. Изучение памятников каменного века на Восточном Памире в 1958 г. // Археологические работы в Таджикистане. Вып. 6 (1958 г.). Душанбе: Даниш, 1961. С. 31-35.
Ранов В. А. Шугноу-многослойная палеолитическая стоянка в верховьях р. Яхсу //APT. Вып. 10. М.: Наука, 1973. С. 42-61.
Ранов В. А., Коробкова Г. Ф. Туткаул многослойное поселение гиссарской культуры в Южном Таджикистане // СА, № 2. М.: Наука, 1971. С.133-147.
Холматов Н. У. Олмабулок макони (Урта Зарафшон вохаси) // Тарих ва хотира (илмий мацолалар ва хотиралар туплами). Самарканд, 2007. 27-326.
Холматов Н. У. Мезолит и неолит Нижнего Зарафшана. Ташкент: Фан, 2007. 203 с.
Холматов Н. У. Сазогон маданияти ва унинг Узбекистан неолит даврида тутган урни. Самарканд: СамДУ нашри, 2020. 383 б.
REFERENCES:
Vinogradov А. V. 1981. Drevnie okhotniki rybolovy Sredneaziatskogo mezhdurech’ya (Ancient hunters and fishermen o f the Central Asian interfluve). In Trudy Khorezmskoj arkheologo-ehtnograficheskoj ehkspeditsii (Proceedings of the Khorezm Archaeological and Ethnographic Expedition). Vol. XIII. Moscow: Nauka Publ., 172. (In Russian).
Gulyamov Ya. G., Islamov U. I., Askarov A. A. 1966. Pervobytnaya kul ’tura i vozniknovenie oroshaemogo zemledeliya v nizov ’yakh Zarafshana (Primitive culture and the emergence o f irrigated agriculture in the lower reaches of the Zarafshan). Tashkent: FAN Publ., 252. (In Russian).
Dzhurakulov M. D. 1987. Samarkandskaya stoyanka i problemy verkhnego paleolita v Srednej Azii (Samarkand site and problems o f the Upper Paleolithic in Central Asia). Tashkent: FAN Publ., 174. (In Russian).
Dzhurakulov M. D., Kholmatov N. U.1981. Mezolit i neolit Srednego Zarafshana (Mesolithic and Neolithic Middle Zarafshan). Tashkent: FAN Publ., 123 (In Russian).
Islamov U. I. 1980. Obishirskaya kul’tura (Obyshchyra culture). Tashkent: FAN Publ.,148 (In Russian).
Lev D. N. 1972. Itogi raboty arkheologicheskogo otryada Samarkandskogo gosuniversiteta imeni
A.Navoi v 1966 godu (The results o f the work o f the archaeological team o f Samarkand State University named after A. Navoi in 1966). In Materialy po istorii i arkheologii Uzbekistana. Trudy SamGU, Issue 218. Samarkand: Samarkand State University Publ., 3-67. (In Russian).
Markov G. E. 1966. GrotDam-Dam-CHashma-2 v Vostochnom Prikaspii (Grotto Dam-Dam-Chashma-2 in the Eastern Caspian ). In Sovetskaya arkheologiya (Soviet archeology). No 2. Moscow: Nauka Publ., 104-125. (In Russian).
Markov G. E. 1981. Pamyatniki pervobytnosti v Vostochnom Prikaspii - grot Dam-Dam-Cheshme-1 (Monuments ofprimitiveness in the Eastern Caspian Sea - grotto Dam-Dam-Cheshme-1). In Bulletin of the Moscow State University. Seriya 8, Istoriya 3. Moscow: Moskva State University Publ., 41-55. (In Russian).
Okladnikov A. P. 1953. Drevnejshiepamyatniki Krasnovodskogo poluostrova ( The oldest monuments of theKrasnovodskPeninsula). In Trudy Yuzhno-Turkmenistanskoj arkheologo-ehtnograficheskoj kompleksnoj ehkspeditsii (Proceedings o f the South-Turkmenistan archaeological and ethnographic complex expedition). T. 2. Ashkhabad: Akademiya nauk Turkmenistana Publ., 73-104. (In Russian).
Okladnikov A. P. 1956. PeshheraDzhebel-pamyatnik drevnej kul’tury prikaspijskikh piemen (Jebel cave - a monument o f the ancient culture o f the Caspian tribes). In Trudy Yuzhno-Turkmenistanskoj arkheologoehtnograficheskoj kompleksnoj ehkspeditsii (Proceedings of the South-Turkmenistan archaeological and ethnographic complex expedition). T. 7. Ashkhabad: Akademiya nauk Turkmenistana Publ., 11-220. (In
Russian).
Ranov V. A. 1961. Izuchenie pamyatnikov kamennogo veka na Vostochnom Pamire v 1958 g (Study of Stone Age sites in the Eastern Pamirs in 1958). InArkheologicheskie raboty v Tadzhikistane (Archaeological work in Tajikistan). Vol. 6 (1958 g.). Dushanbe, 31-35. (In Russian).
Ranov V. A. 1973. Shugnou-mnogoslojnaya paleoliticheskaya stoyanka v verkhov ’yakh r. Yakhsu (Shugnu is a multi-layer Paleolithic site in the upper reaches of the river. Yahsu). In Arkheologicheskie raboty v Tadzhikistane (Archaeological work in Tajikistan). Issue.10. Moscow: Nauka Publ., 42-61. (In Russian).
Ranov V. A., Korobkova G. F. 1971. Tutkaul mnogoslojnoe poselenie gissarskoj kul’tury v Yuzhnom Tadzhikistane (Tutkaul is a multi-layered settlement o f the Hissar culture in South Tajikistan). In Sovetskaya arkheologiya (Soviet archeology). No 2. Moscow: Nauka Publ., 133-147. ( In Russian).
Kholmatov N. O’. 2007. Olmabuloq makoni (O’rta Zarafshon vohasi) (Olmabulok area (Middle Zarafshan oasis). In Tarikh va khotira (ilmij maqolalar va khotiralar to ’plami) (History and memories (a collection o f scientific articles and memories). Samarqand, 27-32. (In Uzbek).
Kholmatov N. . 2007. Mezolit i neolit Nizhnego Zarafshana (Mesolithic and Neolithic of the Lower Zarafshan). Tashkent: FAN Publ., 203. (In Uzbek).
Kholmatov N. О ’. 2020. Sazog ’on madaniyati va uning О ’zbekiston neolit davrida tutgan о ’mi (Sazogon culture and its role in the Neolithic period o f Uzbekistan). Samarqand: Samarkand State University. Publ., 383. (In Uzbek).
